کاربرد توالییابی کل اگزوم در بررسی ژنتیکی سندرم نفروتیک؛ دو تغییر ژنتیکی با اهمیت نامشخص شناسایی شد
یک استاد بیماریهای کلیه کودکان دانشگاه علوم پزشکی ایران با اشاره به چالشهای تشخیصی سندرم نفروتیک ارثی تأکید کرد: بررسیهای ژنتیکی در بیماریهای کلیوی ارثی، نیازمند تفسیر دقیق در کنار اطلاعات بالینی و سابقه خانوادگی است و هیچ تغییر ژنتیکی با اهمیت نامشخصی نباید بهتنهایی بهعنوان علت قطعی بیماری در نظر گرفته شود.
به گزارش روابطعمومی معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی ایران؛ دکتر نکیسا هومن، استاد بیماریهای کلیه (کودکان) در گروه کودکان دانشکده پزشکی و مرکز آموزشی درمانی کودکان حضرت علی اصغر(ع)، به همراه بهنوش تشرفی (همکار پژوهش)، پژوهشی را با عنوان «بررسی ژنتیکی دو بیمار مبتلا به سندرم نفروتیک با استفاده از روش پیشرفته توالییابی کل اگزوم» به انجام رساندهاند.
دکتر هومن، مجری این طرح پژوهشی در خصوص انتخاب این موضوع اظهار کرد: سندرم نفروتیک یکی از بیماریهای مهم کلیوی است که میتواند در دوران کودکی بروز کند و در برخی موارد، بهویژه در بیمارانی که شروع زودهنگام بیماری یا سابقه خانوادگی ابتلا دارند، زمینه ژنتیکی میتواند در ایجاد آن نقش داشته باشد. از این رو، شناسایی علل ژنتیکی احتمالی این بیماری میتواند به تشخیص دقیقتر، برنامهریزی برای پیگیری بیماران و ارائه مشاوره آگاهانهتر به خانوادهها کمک کند.
وی با اشاره به اهمیت روشهای نوین ژنتیکی در تشخیص بیماریهای کلیوی ارثی افزود: در بسیاری از موارد، بررسیهای معمول بالینی و آزمایشگاهی بهتنهایی برای مشخص شدن علت اصلی بیماری کافی نیستند و استفاده از روشهای پیشرفته ژنتیکی میتواند اطلاعات تکمیلی ارزشمندی در اختیار پزشکان و خانواده بیماران قرار دهد. این پژوهش با تمرکز بر بررسی ژنتیکی دو بیمار مبتلا به سندرم نفروتیک از یک خانواده با سابقه خانوادگی بیماری و وجود نسبت خویشاوندی انجام شد تا تغییرات ژنتیکی احتمالی مرتبط با بیماری شناسایی و زمینه بررسی دقیقتر آنها فراهم شود.
هومن درباره مراحل اجرای این پژوهش گفت: ابتدا اطلاعات بالینی و سابقه خانوادگی بیماران مورد بررسی قرار گرفت و سپس با استفاده از روش توالییابی کل اگزوم (WES)، بخشهای کدکننده پروتئین در تعداد زیادی از ژنها بهطور همزمان ارزیابی شد. پس از شناسایی تغییرات ژنتیکی منتخب، از روش توالییابی سنگر (Sanger sequencing) برای تأیید اختصاصی آنها استفاده شد. همچنین بررسی اعضای خانواده به ارزیابی ارتباط احتمالی تغییرات شناساییشده با الگوی خانوادگی بیماری کمک کرد.
به گفته مجری این طرح، در جریان پژوهش دو تغییر ژنتیکی در ژنهای PLCE1 و CFH شناسایی شد که هر دو در زمان ارزیابی در گروه «اهمیت نامشخص» (VUS) قرار گرفتند. این طبقهبندی به این معناست که شواهد علمی موجود برای تعیین قطعی بیماریزا یا بیضرر بودن این تغییرات کافی نیست و برای مشخص شدن نقش واقعی آنها به بررسیهای تکمیلی نیاز است.
وی با تأکید بر اینکه شناسایی یک تغییر ژنتیکی لزوماً به معنای اثبات علت بیماری نیست، تصریح کرد: تفسیر نتایج ژنتیکی باید در کنار اطلاعات بالینی، آزمایشگاهی و سابقه خانوادگی بیمار انجام شود. بررسی دقیقتر الگوی خانوادگی، بازبینی شواهد علمی و انجام مطالعات تکمیلی از جمله اقداماتی است که میتواند به روشن شدن اهمیت بالینی تغییرات شناساییشده کمک کند.
دکتر هومن، ویژگیهای مهم این پژوهش را استفاده همزمان از اطلاعات بالینی و خانوادگی، توالییابی کل اگزوم و تأیید اختصاصی تغییرات ژنتیکی عنوان کرد و افزود: این رویکرد نشان میدهد که تشخیص بیماریهای کلیوی ارثی صرفاً به انجام یک آزمایش ژنتیکی محدود نمیشود، بلکه تفسیر دقیق نتایج در کنار شرایط بالینی بیمار و سابقه خانوادگی از اهمیت ویژهای برخوردار است.
این پژوهشگر درباره دستاوردهای طرح و مرحله بهرهبرداری از آن اظهار کرد: این مطالعه مراحل بررسی بالینی و خانوادگی بیماران، انجام توالییابی کل اگزوم، شناسایی تغییرات ژنتیکی و تأیید اختصاصی آنها با روش سنگر را پشت سر گذاشته است. نتایج بهدستآمده اطلاعات ژنتیکی تکمیلی در اختیار تیم پژوهشی قرار داده و زمینه پیگیریهای علمی بعدی را فراهم کرده است؛ با این حال، از آنجا که تغییرات شناساییشده همچنان در گروه اهمیت نامشخص قرار دارند، نمیتوان آنها را بهعنوان علت قطعی بیماری معرفی کرد.
وی با اشاره به اهمیت این پژوهش در پاسخگویی به مشکلات خانوادههای دارای سابقه بیماریهای کلیوی ارثی خاطرنشان کرد: یکی از نگرانیهای اصلی این خانوادهها، نامشخص بودن علت بیماری و احتمال ابتلای سایر اعضای خانواده است. بررسیهای ژنتیکی در صورت دستیابی به یافتههایی با اهمیت بالینی مشخص میتواند به برنامهریزی دقیقتر برای پیگیری بیماران، مشاوره ژنتیکی و ارزیابی افراد در معرض خطر کمک کند. همچنین، این بررسیها میتوانند مسیر تشخیصی هدفمندتری برای پزشکان فراهم آورند؛ هرچند در پژوهش حاضر، به دلیل نامشخص بودن اهمیت بالینی تغییرات شناساییشده، نمیتوان درباره علت قطعی بیماری یا خطر ابتلای سایر اعضای خانواده اظهارنظر کرد.
مجری این طرح در ادامه، حمایت از پژوهشهای مرتبط با بیماریهای نادر و ارثی، بهویژه بیماریهایی که از دوران کودکی آغاز میشوند، را ضروری دانست و گفت: توسعه پژوهشهای ژنتیکی در بیماریهای کلیوی به حمایت علمی، مالی و زیرساختی و همچنین همکاری میان متخصصان بالینی، ژنتیک پزشکی، زیستاطلاعات و مشاوره ژنتیک نیاز دارد.
وی ایجاد و تقویت بانکهای اطلاعاتی و زیستی با رعایت اصول محرمانگی، توسعه ثبت ملی و خانوادگی بیماریهای کلیوی ارثی، فراهم کردن دسترسی پژوهشگران به خدمات معتبر توالییابی و تفسیر ژنتیکی و حمایت از مطالعات چندمرکزی و طولی را از جمله راهکارهای مؤثر در توسعه این حوزه برشمرد.
هومن همچنین بر ضرورت آموزش پزشکان و پژوهشگران در زمینه تفسیر نتایج ژنتیکی، بهویژه تغییرات با اهمیت نامشخص، تأکید کرد و افزود: تفسیر نادرست نتایج ژنتیکی ممکن است موجب نگرانی غیرضروری خانوادهها یا تصمیمگیری نامناسب در روند مراقبت از بیمار شود. از این رو، تسهیل دسترسی خانوادهها به مشاوره ژنتیکی معتبر و توجه به هزینه آزمایشهای تخصصی نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
این پژوهشگر در پایان درباره برنامههای آینده خود خاطرنشان کرد: بررسی دقیقتر اعضای خانواده، گردآوری اطلاعات بالینی و آزمایشگاهی در طول زمان، بازبینی طبقهبندی تغییرات ژنتیکی بر اساس شواهد علمی جدید و همکاری با مراکز تخصصی از مهمترین برنامههای پیش روست. همچنین، انجام مطالعات روی تعداد بیشتری از خانوادههای مبتلا میتواند به شناخت بهتر زمینههای ارثی سندرم نفروتیک کمک کند.
وی با تأکید بر اینکه وجود سابقه خانوادگی بیماری کلیوی، بهویژه در صورت شروع بیماری در سنین پایین، میتواند ضرورت ارزیابی تخصصی و در صورت صلاحدید پزشک، بررسی ژنتیکی را مطرح کند، یادآور شد: نتایج آزمایشهای ژنتیکی باید همواره در کنار اطلاعات بالینی و با نظر متخصص تفسیر شوند و هیچ تغییر ژنتیکی با اهمیت نامشخصی نباید بهتنهایی بهعنوان علت قطعی بیماری یا مبنای تصمیمگیری درمانی در نظر گرفته شود.


نظر دهید