دکتر فهیمه رنجبر، دانشیار بهداشت باروری مرکز تحقیقات مراقبت‌های پرستاری و مامایی و مجری این طرح در گفت‌وگو با خبرنگار روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی ایران اظهار کرد: انگیزه اصلی تعریف و اجرای این طرح، ترکیبی از ضرورت‌های علمی، اجتماعی و قانونی بود.

وی با بیان اینکه از منظر علمی، شواهد نشان می‌دهد سطح آگاهی جامعه درباره عوامل اثرگذار بر باروری نظیر سن، چاقی، مصرف دخانیات و الکل، عفونت‌ها و اختلالات قاعدگی ناکافی است، افزود: از بُعد اجتماعی نیز تأخیر در فرزندآوری گسترش یافته و ناآگاهی از افت کیفیت و ذخیره باروری همگام با افزایش سن، به مواجهه ناخواسته با ناباروری دامن می‌زند.

رنجبر یادآور شد: همچنین ماده ۴۲ «قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت» به‌صراحت بر پیشگیری و تشخیص به‌هنگام ناباروری تأکید دارد و این پروژه پاسخی عملیاتی به این تکلیف قانونی محسوب می‌شود.

وی با اشاره به سابقه ابزار FertiSTAT در سطح بین‌المللی،  ادامه داد: این ابزار پیش‌تر در بریتانیا و چند کشور دیگر با هدف غربالگری جمعی و خودمراقبتی پیاده‌سازی شده بود اما به کارگیری آن در کشور نیازمند ترجمه دقیق، اعتبارسنجی و انطباق فرهنگی بر اساس الگوی ریسک‌فاکتورهای جامعه ایرانی بود.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران گفت: این مسیر با همکاری بین‌رشته‌ای اعضای هیئت علمی، متخصصان زنان و مامایی، متخصصان آمار و اپیدمیولوژی و توسعه‌دهندگان وب به سرانجام رسید.

وضعیت سلامت باروری ۱۰۸۵ زن تهرانی ارزیابی شد

وی پیرامون فرآیند اجرای مطالعه توضیح داد: این پژوهش به‌صورت مقطعی مبتنی بر نظرسنجی آنلاین از اسفند ۱۴۰۳ تا آذر ۱۴۰۴ بر روی ۱۰۸۵ زن در بازه سنی ۱۵ تا ۴۹ سال در شهر تهران اجرا شد. فرایند گزینش شرکت‌کنندگان نیز از طریق نمونه‌گیری چندمرحله‌ای از میان مراجعان مراکز جامع سلامت صورت گرفت و زنان باردار، یائسه یا افراد دارای سابقه قطعی و شناخته‌شده ناباروری از مطالعه خارج شدند تا بار ناباروری‌های پنهان یا تشخیص‌داده‌نشده در جمعیت عمومی ارزیابی شود.

رنجبر به خروجی‌های آماری مرحله میدانی اشاره کرد و گفت: داده‌ها نشان داد نزدیک به ۵۰ درصد از شرکت‌کنندگان دارای دست‌کم یک عامل خطر شناسایی‌شده برای ناباروری بودند. همچنین ۱۵٫۷ درصد در طبقه پُرخطر (رنگ قرمز) جای گرفتند و بیش از ۱۱ درصد از افرادی که تصور می‌کردند مشکلی در فرزندآوری ندارند، واجد معیارهای بالینی ناباروری بر اساس استانداردهای انجمن پزشکی باروری آمریکا (ASRM) تشخیص داده شدند.

وی ادامه داد: این ابزار کاربران را بر حسب شدت مواجهه با عوامل خطر در چهار سطح آبی (کم‌ترین خطر)، زرد، نارنجی و قرمز (بالاترین خطر) قرار می‌دهد و بلافاصله پس از تکمیل پرسشنامه، توصیه‌های رفتاری، اصلاح سبک زندگی و زمان‌بندی مناسب جهت مراجعه به پزشک متخصص را به صورت انفرادی تولید می‌کند.

قابلیت‌های فناورانه و چشم‌انداز اتصال به سامانه «سیب»

این پژوهشگر بهداشت باروری در خصوص زیرساخت نرم‌افزاری طرح خاطرنشان کرد: این سامانه افزون بر ارزیابی فردی، در بستر یک رجیستری رجیسترشده قابلیت ذخیره‌سازی داده‌ها و تحلیل فراوانی ریسک‌فاکتورها را از طریق الگوریتم‌های هوش مصنوعی فراهم می‌آورد. ظرفیت فنی اتصال این سامانه به سامانه‌های ثبت خدمات سلامت از جمله «سامانه سیب» پیش‌بینی شده است تا ماماها در شبکه مراقبت‌های اولیه بهداشتی بتوانند آن را به عنوان بخشی از خدمات روتین ارزیابی سلامت زنان به کار گیرند.

رنجبر تصریح کرد: میان نیت فرزندآوری در آینده و آگاهی از سطح واقعی خطر، فاصله قابل‌توجهی در زنان دیده می‌شود؛ چنان‌که طبق یافته‌های ما، حدود ۲۰ درصد از کسانی که مایل به فرزندآوری در سال‌های آتی بودند، در گروه پُرخطر قرار داشتند و نزدیک به نیمی از آنان نیز ریسک متوسط تا بالا را تجربه می‌کردند. این مسئله زنگ خطری است که نشان می‌دهد تأخیر در اقدام بدون سنجش بیولوژیک، می‌تواند موجب از دست رفتن زمان طلایی باروری شود.

از ارتقای سامانه تا آموزش سراسری ماماها

دانشیار مرکز تحقیقات مراقبت‌های پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی ایران با اشاره به گام‌های پیش‌رو اظهار کرد: نتایج فنی و تحلیلی طرح جهت بهره‌برداری در مقیاس ملی به معاونت بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ارسال می‌شود. بهره‌برداری فراگیر از این ابزار مستلزم توجه ارکان حاکمیتی حوزه سلامت، معاونت تحقیقات و فناوری، سازمان بیمه سلامت و ستاد ملی جمعیت است.

وی در پایان تأکید کرد: توسعه نسخه اپلیکیشن موبایلی جهت سهولت دسترسی کاربران، گنجاندن بسته آموزشی حاصل از این سامانه در دوره‌های مشاوره حین ازدواج، طراحی دوره‌های توانمندسازی برای ماماها و بهورزان شبکه بهداشت و راه‌اندازی فاز کوهورت ملی به‌منظور پایش مداخلات زودهنگام، مهم‌ترین راهبردهایی است که می‌تواند دانش باروری زنان کشور را به بالای ۷۰ درصد رسانده و بسترساز پیشگیری زودهنگام از ناباروری‌های قابل‌اجتناب باشد.