به گزارش روابط عمومی معاونت تحقیقات و فناوری، آسیب‌های قرنیه به‌عنوان یکی از علل مهم کاهش بینایی، همچنان از چالش‌های جدی درمان‌های بالینی به شمار می‌روند؛ به‌ویژه زخم‌های سوختگی قرنیه که نیازمند مداخلات مؤثر، ایمن و پایدار هستند. در سال‌های اخیر، مهندسی بافت با تکیه بر طراحی داربست‌های زیستی و سامانه‌های نوین دارورسانی، افق‌های تازه‌ای را در درمان این آسیب‌ها گشوده است.

 دکتر مظاهر قلی‌پور ملک‌آبادی، عضو هیئت علمی گروه بیوتکنولوژی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایران در  پژوهشی با محوریت طراحی زخم‌پوش دولایه قرنیه و بهره‌گیری از ساختارهای میکرو/نانوفایبر و رهایش کنترل‌شده دارو، تلاش کرده است محدودیت‌های درمان‌های رایج را برطرف کرده و زمینه استفاده بالینی از یک محصول بومی و قابل تجاری‌سازی را فراهم کند. 

با تشکر از این‌که وقت خود را در اختیار ما گذاشتید؛ لطفاً سوابق علمی و حوزه تخصصی خود را برای مخاطبان ما بفرمائید.

دکتر مظاهر قلی‌پور هستم در مقطع کارشناسی در رشته علوم آزمایشگاهی و در دوره‌های کارشناسی ارشد و دکتری در رشته بیوتکنولوژی پزشکی فارغ‌التحصیل شده‌ام. محور فعالیت‌های من در مهندسی بافت و تولید جایگزین‌های بافتی برای ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده، از جمله پوست، استخوان و چشم است. هدف اصلی پروژه‌های پژوهشی من، تجاری‌سازی محصولات مهندسی بافت و استفاده بالینی از آن‌ها در کشور است.

موضوع این طرح به چه منظوری انتخاب شد و چه افرادی در اجرای این طرح همکار پژوهشی شما بودند؟

قرنیه بیرونی‌ترین لایه چشم و نقش اصلی در شفافیت و تشکیل تصویر دارد. آسیب‌های اپیتلیوم قرنیه می‌توانند به‌طور جدی بینایی را تحت تأثیر قرار دهند. با وجود پیشرفت‌های علمی، درمان زخم‌های قرنیه همچنان یکی از چالش‌های مهم بالینی است. به همین دلیل، استفاده از فناوری‌های نوین مانند داربست‌های مهندسی بافت اهمیت ویژه‌ای دارد. ممنونم از شما بات اشاره به‌جایی که به همکاران پژوهشی این طرح داشتید. شایسته است که از همکار خوبمون سرکار خانم ژیلا مجیدی، دانشجوی دکتری مهندسی بافت و مجری پایان‌نامه این پروژه نام ببرم و قدردانی کنم و همچنین از اساتید راهنما و مشاوران این طرح که با حمایت آن‌ها این پژوهش به مرحله اجرا رسید.

لطفاً ویژگی‌هایی از این پژوهش و نوآوری‌های آن را برای ما شرح دهید.

این طرح با هدف طراحی زخم‌پوش دولایه با ساختار میکرو/نانوفایبر هسته–پوسته و با قابلیت دارورسانی کنترل‌شده اجرا شده است. از مهم‌ترین نوآوری‌های طرح می‌توان به این موارد اشاره کرد:

• حل محدودیت‌های پرده آمنیوتیک به عنوان استاندارد رایج درمان زخم‌های قرنیه، شامل ضعف مکانیکی، سرعت تخریب بالا، ضخامت بسیار کم و احتمال پارگی در زمان بخیه.
• کاهش خطر ایمونوژنسیته پرده آمنیوتیک با فرایند سلول‌زدایی.
• طراحی داربست دولایه ترکیبی شامل پرده آمنیوتیک سلول‌زدایی شده و لایه الکتروریسی‌شده پلیمرهای ترمیمی جهت افزایش استحکام و کنترل سرعت تخریب.
• بارگذاری داروی ضدالتهاب در سیستم امولسیونی و انتقال آن به لایه الکتروریسی‌شده، به‌منظور فراهم‌سازی رهایش کنترل‌شده دارو

باید یادآور شد که این زخم‌پوش پس از انجام آزمایش‌های گسترده آزمایشگاهی و سپس آزمون حیوانی بر روی مدل خرگوش نیوزلندی، نتایج موفقی در ترمیم زخم سوختگی قرنیه نشان داده است.

آیا نتایج این پژوهش به مرحله بهره‌برداری هم رسیده است؟

باید بگم که مقاله علمی این پژوهش آماده انتشار هست و این پروژه، بخشی از یک برنامه گسترده‌تر برای توسعه محصول بالینی جدید در حوزه درمان آسیب‌های قرنیه است.

 کاربرد نهایی این طرح چیست و تأثیرش بر سلامت مردم چگونه خواهد بود؟

زخم‌پوش دولایه طراحی‌شده می‌تواند فرآیند ترمیم زخم‌های سوختگی قرنیه را سریع‌تر و باکیفیت‌تر انجام داده و با دارورسانی کنترل‌شده، نیاز به مصرف مداوم قطره‌های چشمی را به میزان قابل توجهی کاهش دهد. در واقع این محصول را می‌توان یک بسترساز مهم برای تحقیقات آینده در حوزه ترمیم قرنیه دانست.

انتظارات شما از متولیان امور پژوهشی چیست؟

غیر از حمایت‌های مالی و تجهیزاتی که به طور مستقیم در روند امور پژوهشی تأثیرگذار هستند ایجاد ارتباط مؤثر بین دانشگاه و صنعت، حمایت از نشریات علمی، ایجاد شبکه‌های همکاری بین‌المللی و پشتیبانی از نوآوری و کارآفرینی، می‌تواند به رشد این فعالیت‌های پژوهشی کمک شایانی کند.

در صورت امکان از برنامه‌های آینده پژوهشی خود و همکارانتان بفرمائید.

تیم ما بیش از ۱۰ سال در زمینه تحقیق و توسعه محصولات پزشکی فعالیت دارد و تاکنون دو محصول دارای تأییدیه اداره کل تجهیزات پزشکی تولید کرده است. محصولات جدید نیز در مرحله بررسی توسط سازمان غذا و دارو قرار دارند و امیدواریم طی دو سال آینده، محصولاتی با فناوری پیشرفته و استانداردهای بین‌المللی را وارد مراکز درمانی کشور کنیم.

مصاحبه و تنظیم: خانم رویا اسدی - کارشناس ترجمان دانش؛ دانشگاه علوم پزشکی ایران