به گزارش روابط عمومی پژوهشکده غدد درون‌ریز و متابولیسم، کنفرانس ماهانه هیپوفیز با حضور اساتید پژوهشکده، دانشجویان و متخصصان رشته‌های پاتولوژی، رادیولوژی و پزشکی هسته‌ای، روز یکم تیرماه ۱۴۰۵ برگزار شد.

در ابتدای این نشست علمی، به اهمیت غده هیپوفیز به عنوان یکی از مهم‌ترین غدد درون‌ریز بدن اشاره شد. این غده کوچک که در مرکز مغز قرار دارد، به «فرمانده غدد بدن» شهرت دارد و با ترشح هورمون‌های مختلف، بسیاری از فعالیت‌های حیاتی بدن را تنظیم می‌کند. بروز تومورها یا کیست‌ها در این ناحیه می‌تواند مشکلاتی مانند سردرد، اختلالات بینایی، ناباروری و اختلالات هورمونی ایجاد کند.

در ادامه، دکتر نغمه حبیبی، دانشجوی فوق‌تخصص غدد، سه مورد بالینی از بیماران مبتلا به اختلالات هیپوفیز را ارائه کرد و درباره روند تشخیص و گزینه‌های درمانی آن‌ها بحث و تبادل نظر میان اساتید و متخصصان حاضر در جلسه انجام شد.

نخستین مورد مربوط به بیماری بود که به تومور ترشح‌کننده هورمون پرولاکتین مبتلا شده بود. این تومور نسبتاً بزرگ، با ابعادی در حدود سه سانتی‌متر، علاوه بر ترشح زیاد هورمون پرولاکتین، به اعصاب بینایی فشار وارد کرده و موجب تغییر شکل استخوان اطراف غده هیپوفیز شده بود. چنین تومورهایی می‌توانند در زنان باعث قطع عادت ماهانه، شیردهی غیرطبیعی و ناباروری و در مردان موجب کاهش میل جنسی شوند.

برای این بیمار درمان دارویی با داروی خوراکی «کابرگولین» آغاز شد. این دارو با کاهش ترشح پرولاکتین، علاوه بر بهبود علائم بیمار، موجب کوچک شدن تومور نیز می‌شود. بررسی‌های بعدی نشان داد علائم بیمار به طور قابل توجهی بهبود یافته و اندازه تومور حدود ۲۵ درصد کاهش یافته است. اساتید حاضر در جلسه با توجه به پاسخ مناسب بیمار، ادامه درمان دارویی همراه با کاهش تدریجی دوز دارو و پیگیری منظم از طریق تصویربرداری ام‌آرای و بررسی‌های بینایی را بهترین رویکرد درمانی عنوان کردند.

مورد دوم مربوط به دختر ۱۷ ساله‌ای بود که طی پنج سال گذشته از سردردهای متناوب رنج می‌برد و پیش‌تر این مشکل برای او میگرن تشخیص داده شده بود. با تشدید ناگهانی سردردها در سه هفته اخیر و بی‌اثر بودن داروهای مسکن، بررسی‌های بیشتر انجام شد و در تصویربرداری، وجود یک کیست مادرزادی موسوم به «کیست راتکه» در ناحیه هیپوفیز مشخص شد.

کیست‌های راتکه معمولاً باقی‌مانده‌های جنینی هستند که در بسیاری از موارد بدون علامت باقی می‌مانند؛ اما در برخی بیماران ممکن است بزرگ شوند و مشکلاتی ایجاد کنند. در این بیمار، بزرگ شدن کیست و بروز خون‌ریزی درون آن باعث تشدید سردردها و وارد شدن فشار به اعصاب بینایی شده بود. با این حال، از آنجا که بیمار هنوز دچار اختلال بینایی جدی نشده بود، اساتید تصمیم گرفتند رویکرد محافظه‌کارانه در پیش گرفته شود. بر این اساس، بیمار طی سه ماه آینده با انجام ام‌آرای تحت پیگیری قرار می‌گیرد و در صورت کوچک شدن کیست، نیازی به جراحی نخواهد بود؛ اما در صورت باقی ماندن یا افزایش اندازه کیست و تشدید فشار بر عصب بینایی، جراحی برای تخلیه آن مدنظر قرار خواهد گرفت.

سومین مورد بالینی به مردی ۶۴ ساله اختصاص داشت که سابقه ابتلا به دیابت و کم‌کاری تیروئید داشت و علائمی مانند کاهش میل جنسی، ریزش موی پاها و کاهش وزن را تجربه می‌کرد. این بیمار هفت سال پیش به دلیل وجود یک تومور بزرگ هیپوفیز تحت عمل جراحی قرار گرفته بود. تومور اولیه از نوع غیرفعال بود و هورمون خاصی ترشح نمی‌کرد، اما با ایجاد فشار بر ساختارهای اطراف موجب بروز علائم شده بود.

بررسی‌های جدید ام‌آرای نشان داد بقایای کوچکی از تومور، با ابعادی در حدود یک سانتی‌متر، در سمت چپ ناحیه هیپوفیز باقی مانده است که نشان‌دهنده عود تومور محسوب می‌شود. این ضایعه در مجاورت سینوس کاورنوس قرار دارد؛ ناحیه‌ای حساس که شامل عروق خونی مهم و اعصاب حیاتی است. اساتید با توجه به محل تومور و خطرات احتمالی جراحی در این ناحیه، تصمیم گرفتند فعلاً از مداخله جراحی مجدد خودداری شود و بیمار با انجام منظم تصویربرداری ام‌آرای تحت پیگیری دقیق قرار گیرد. در صورت بزرگ شدن تومور یا بروز علائم جدید، گزینه‌های درمانی دیگر از جمله جراحی مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

در پایان این نشست، اساتید شرکت‌کننده بر اهمیت همکاری میان متخصصان غدد، رادیولوژیست‌ها، جراحان مغز و اعصاب و آسیب‌شناسان در مدیریت بیماری‌های هیپوفیز تأکید کردند و یادآور شدند که تصمیم‌گیری در این حوزه نیازمند بررسی دقیق و چندرشته‌ای است و در برخی موارد، بهترین رویکرد درمانی «پیگیری دقیق و انتظار هوشمندانه» است.